Deprem Yönetmeliği ve Okul Binaları: TBDY 2018 Ne Şart Koşuyor?
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 18 Mart 2018'de Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir.
- Okullar, insanların uzun süreli ve yoğun olarak bulunduğu binalar arasında sayılır ve en yüksek bina önem katsayısı I=1,5 ile tasarlanır.
- Önem katsayısı, tasarım deprem kuvvetlerini artırır; aynı zeminde aynı büyüklükteki bir konuta göre daha güçlü bir taşıyıcı sistem gerekir.
- Zemin etüdü, bağımsız yapı denetimi ve uygulamada kalite kontrol, yönetmeliğin kâğıt üzerinde kalmamasının anahtarıdır.
Bir okul binasında aynı anda yüzlerce, bazen binlerce çocuk bulunur. Bu yüzden Türkiye'nin deprem yönetmeliği okulları sıradan binalar gibi değil, en yüksek önem sınıfındaki yapılar olarak ele alır. ÇET Yapı olarak İstanbul, Ankara, İzmir, Kayseri ve Hatay'da inşa ettiğimiz okul kampüslerinden edindiğimiz deneyimle, TBDY 2018'in okul binalarına neler getirdiğini özetliyoruz.
TBDY 2018 kısaca
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 18 Mart 2018'de Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir. Yönetmelikle birlikte deprem tehlikesi, il bazlı eski deprem bölgeleri yerine AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden, parsel koordinatına özgü olarak belirlenmeye başlanmıştır.
Okullar neden "önem katsayısı 1,5"?
Yönetmelik binaları kullanım amacına göre bina kullanım sınıflarına ayırır ve her sınıfa bir bina önem katsayısı (I) verir:
| Bina kullanım sınıfı | Örnekler | Önem katsayısı |
|---|---|---|
| BKS 1 | Deprem sonrası hemen kullanılması gereken binalar (hastaneler, itfaiye vb.) ile okullar, yurtlar gibi insanların uzun süreli ve yoğun bulunduğu binalar | 1,5 |
| BKS 2 | İnsanların kısa süreli ve yoğun bulunduğu binalar (alışveriş merkezleri, spor tesisleri vb.) | 1,2 |
| BKS 3 | Diğer binalar (konutlar, işyerleri, oteller vb.) | 1,0 |
Önem katsayısı, tasarım deprem kuvvetlerini doğrudan büyütür. Yani aynı zeminde aynı büyüklükteki bir okul, bir konuta göre yaklaşık %50 daha yüksek tasarım kuvvetiyle hesaplanır.
Okul projelerinde deprem güvenliğinin 5 adımı
- Parsel bazlı tehlike analizi: AFAD haritasından parselin deprem tehlike parametreleri alınır.
- Zemin etüdü: Sondaj ve laboratuvar deneyleriyle zemin sınıfı ve olası sıvılaşma riski belirlenir. Zayıf zeminde zemin iyileştirme veya özel temel çözümleri gerekebilir.
- Taşıyıcı sistem tasarımı: Geniş derslik ve spor salonu açıklıkları, konferans salonu gibi yüksek hacimler, düzensizlik yaratmadan çözülmelidir.
- Bağımsız yapı denetimi: Projeye uygun uygulama, beton ve donatı kontrolü yapı denetim firmasının sorumluluğundadır.
- Uygulama kalitesi: Yönetmelik ancak sahada doğru uygulandığında anlam taşır; kalıp, donatı ve beton dökümü aşamalarının kayıt altına alınması gerekir.
Mevcut okul binaları
2019 öncesi yönetmeliklere göre yapılmış okul binalarında, yetkin bir mühendislik ekibine performans değerlendirmesi yaptırmak gerekir. Değerlendirme sonucunda bina güçlendirilebilir, renovasyonla yenilenebilir ya da yeniden yapılması kararlaştırılabilir. ÇET Yapı'nın Beşiktaş Geo Koleji, Cevizlibağ ve Güzelce Doğa Kolejleri gibi renovasyon projeleri, mevcut eğitim yapılarının yeni ihtiyaçlara uyarlanmasına örnektir.
Okul yatırımcıları için kontrol listesi
- Parselin deprem tehlike parametrelerini proje başlamadan öğrenin.
- Zemin etüdünü maliyet kalemi olarak değil, tasarımın temeli olarak görün.
- Statik projenin önem katsayısı 1,5'e göre hazırlandığını kontrol edin.
- Yapı denetim raporlarını ve beton test sonuçlarını arşivleyin.
- Sözleşmede kalite kontrol ve test sorumluluklarını açıkça tanımlayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tasarım ve değerlendirme mutlaka yetkin mühendisler tarafından yapılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Okul binalarının deprem yönetmeliğindeki önem katsayısı nedir?
TBDY 2018'e göre okullar, insanların uzun süreli ve yoğun olarak bulunduğu binalar arasındadır ve bina önem katsayısı I=1,5'tir. Bu, yönetmelikteki en yüksek önem katsayısıdır.
TBDY 2018 ne zaman yürürlüğe girdi?
Yönetmelik 18 Mart 2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir.
Önem katsayısı 1,5 maliyeti nasıl etkiler?
Daha yüksek tasarım kuvvetleri taşıyıcı sistemde daha fazla beton ve donatı gerektirebilir. Ancak taşıyıcı sistem maliyeti toplam inşaat bütçesinin bir kısmıdır; okul gibi kritik yapılarda bu fark güvenlik açısından zorunlu bir yatırımdır.
Mevcut bir okul binasının deprem güvenliği nasıl kontrol edilir?
Yetkin bir mühendislik ekibine mevcut yapının performans değerlendirmesi yaptırılır; malzeme numuneleri, donatı tespiti ve zemin bilgisiyle binanın yönetmelik hedeflerini karşılayıp karşılamadığı belirlenir. Gerekirse güçlendirme veya yeniden yapım kararı verilir.
Kaynaklar
Projeniz için bizimle görüşün
Eğitim yapıları, konut, kentsel dönüşüm ve restorasyon projelerinizde 1993 yılından bu yana edindiğimiz deneyimi paylaşmaya hazırız.
İletişime Geçin